سامانه های خلاق در زنجیره انرژی - آب - محیط زیست
بازگشت نشست تخصصی
  < نشست تخصصی   < یازدهمین دوره   < آرشیو دوره های قبل   < 

نشست تخصصی منشور جهانی انرژی

با حضور آقای دکتر روسناک دبیر کل منشور جهانی انرژی  

 

گزارش ميزگرد منشور انرژی

مقدمه

در تاریخ 12 خرداد ماه 1395 پس از برگزاری موفق یازدهمین همایش بین­المللی انرژی، بنا به درخواست دبیرکل منشور بین المللی انرژی و بعنوان يکي از برنامه­هاي جانبي همايش، ميزگرد نیم روزه­ای در وزارت نیرو با حضور کارشناسان مدعو از وزارت نيرو، وزارت نفت، ریاست جمهوری، وزارت امور خارجه و سایر وزارتخانه­ ها و سازمان­های دولتی و غیر دولتی مرتبط به منظور آشنايی با منشور انرژی به شرح خلاصه ذیل برگزار گرديد.

سابقه

راهی که منشور انرژی اروپا پیموده تا به منشور انرژی بین المللی تغییر مقام دهد بسیار ناهموار بوده است و هنوز منشور مزبور با مشکلات بسیاری دست و پنجه نرم می­کند. در سال 1376 به ابتکار دبیرخانه سازمان همکاری اقتصادی (اکو) در تهران، دبیرکل وقت منشور انرژی (اروپا) به تهران دعوت شد. در آن زمان از میان ده کشور عضو اکو پاکستان، افغانستان و ایران در منشور مذکور عضویت نداشتند و در نتیجة دیدار دبیرکل وقت منشور انرژی از تهران و برگزاری کارگاه­های همکاری منشور انرژی و اکو، اين سه کشور نيز در سالهای بعد بعنوان ناظر با دعوت در جلسات منشور حضور یافتند. به قرار اطلاعی که در اين ميزگرد دادند افغانستان به عضویت منشور درآمده است، عضویت پاکستان در دست اقدام قرار دارد و ایران بعنوان ناظر با دعوت باقی مانده است.

شرح مذاکرات

1-     جناب آقای امین منصور از وزارت امور خارجه (بعنوان اداره کننده جلسه) ضمن توضیح در باره تاریخچه تاسیس منشور انرژی و تغییراتی که در سالهای اخیر رخ داده است، در ابتداي جلسه برای حاضران توضیح دادند که پس از شوک نفتی 1973 جامعه اروپا در رابطه با تامین امنیت انرژی حساس شد و چند نهاد تاسیس کرد. از میان نهادهای تاسیس شده کار آژانس بین­المللی انرژی (IEA) اطلاع رسانی بود و نهاد دیگری که روی آن کار کردند منشور انرژی بود. در سال 1991 طی یک بیانیه سیاسی در باره تاسیس منشور انرژی (Energy Charter Treaty –ECT) به توافق رسیدند. در منشور مزبور برای موارد مختلفی نظیر آموزش، ابزارهای حقوقی الزام­آور برای اعضاء در سال 1994 توافق نهائی بعمل آمد. دبیرخانه منشور در بروکسل مستقر شد و اعضاء متعهد شدند که برای داوری در اختلافات به منشور رجوع کنند. در سال 2012 به این نتیجه رسیدند که اروپائی بودن منشور کافی نیست و بهتر است گسترش پیدا کند و بین­المللی شود. سازمان کشورهای تولیدکننده و صادرکننده نفت (اوپک) در منشور انرژی بعنوان ناظر حضور دارد.

دو نوع عضویت ناظر در منشور تعریف شده است:  1- عضو ناظر با دعوت (Observer by Invitation) ؛  2- عضو ناظر بدلیل امضاء بیانیه سیاسی منشور (Observer by Signature). در کنفرانس ورشو در سال 2012 کشورهای عضو تصمیم گرفتند که بیانیه سیاسی جدیدی تعریف کنند. ایران هم بعنوان ناظر با دعوت در جلسات اين کنفرانس شرکت فعال داشت و حتی در موضوع بیانیه هم پیشنهادهايی ارائه نمود که بعضاً مورد قبول واقع شدند. این بیانیه سیاسی جدید تحت عنوان منشور بين­المللي انرژي (International Energy Charter-IEC) نهائی شد. آقای امین منصور تاکید کردند که در این بیانیه سعی بعمل آمد تا مسائل مرتبط با منافع کشورهای تولیدکننده، صادرکننده و ترانزیت انرژی مد نظر قرار گیرند. وی افزود: "بنظر ما (آقای امین منصور از وزارت امور خارجه) متن قابل قبولی است. اگرچه همه متن­ها      نمی­توانند همه چیز را در برگیرند. در اواخر سال 2015 اجلاس وزراي کشورهای عضو در لاهه برگزار شد و هئیت نمایندگی جمهوری اسلامی ایران به ریاست جناب آقای مهندس فلاحتیان (معاون محترم برق و انرژي وزارت نيرو) در اجلاس مذکور شرکت کردند. مراسم تشریفاتی امضاء بیانیه سیاسی برگزار شد که هئیت نمایندگی جمهوری اسلامی ایران بیانیه مورد بحث را امضاء نکرد و اگر کرده بود ما منشور را پذیرفته بودیم. در اجلاس یاد شده نمایندگان 75 دولت حضور داشتند که از میان آنها 69 دولت بیانیه سیاسی را امضاء کردند."

2-     پس از صحبت­های مقدماتی و بیان سابقه توسط جناب آقای امین منصور، دبیرکل محترم منشور انرِژی و همکاران ایشان توضیحات مفصلی در باره منافعی که عضویت در منشور و یا حداقل امضاء بیانیه سیاسی منشور دارد به حاضران ارائه کردند. در اين توضيحات مطالب زير ارائه گرديد:

·          باید منشور انرژی و ایران بیشتر در باره یکدیگر بدانند تا نحوه همکاری با یکدیگر را تعریف کنند.

·         در سال جاری ریاست منشور با ژاپن می باشد.

·         منشور بر این پایه استوار است که مقررات لازم را تدوین، تنظیم و تعریف کند تا زمینه­های لازم برای سرمایه گذاری، تجارت، ترانزیت، افزايش راندمان مصرف انرژی و ... مهیا شود. طبیعی است که ایران مایل است در بازارهای بین­المللی نفت بفروشد و به کشورهاي ديگر گاز و برق صادر کند و در این رابطه نیازمند آشنائی با مقررات لازم است.

·         حمایت از سرمایه­گذاری برای منشور مهم است. منشور یک نظام حقوقی قوی به این منظور دارد تا از سرمایه­گذار حمایت مقتضی را بعمل آورد. موضوع امتیاز دادن میزبان سرمایه­گذاری به سرمایه­گذار و یا مشارکت در تولید با دولت میزبان و مطالبي از اين دست، موضوعاتی است که در منشور مطرح بوده و منشور سعی دارد که ضمانت و حمایتهای حقوقی لازم را برای حل و فصل اختلافات قراردادی در داوری­های بین­­المللی فراهم آورد.

·         منشور به خودی خود یک داور بین­المللی برای حل و فصل اختلافات نیست ولی این حق انتخاب را به طرفین قرارداد می­­دهد که از داوری منشور استفاده کنند و یا موضوع اختلاف را به داوری­های بین­المللی ببرند. منشور در رابطه با موضوع داوری بی طرف و بین­المللی است.

·         بطور مثال وقتی شرکت روسی یوکوس قصد داشت از دولت روسیه خسارت طلب کند از منشور استفاده کرد و شکایت خودش را در داوری بین­المللی مطرح کرد.

·         مقررات حقوقی منشور آزادی ترانزیت نفت و گاز را تضمین می­کند.

·         ماده 7 منشور از اعضاء می­خواهد که حتی در صورت بروز اختلاف اجازه دهند که جریان ترانزیت نفت و گاز از مسیر ترانزیت ادامه یابد. این موضوع خیلی مهم است و بطور مثال در منطقه قفقاز که زمینه­های اختلاف بسیار است منشور باید بتواند که مسائلی که پیش می­­آید را حل و فصل کند. خوشبختانه تا کنون مشکل خاصی نداشته­ایم و همین که مشکلی نداشته­ایم برای منشور یک دست آورد محسوب می شود.

·         اما در رابطه با  اختلافات روسیه و اوکراین در سال 2006 و 2009 منشور کمتر موفق بود و در نتیجه اسلواکی صدمه زیادی دید.

 

3-      جلسه پرسش و پاسخ

در ادامه جلسه سئوالاتی مطرح شد که دبیرکل منشور انرژی و همکاران ایشان پاسخ گفتند. نمونه سئوالات و پاسخها بشرح ذیل بود:

·         سوال: دو کشور با هم تجارت برق دارند و عضو منشور نیستند. بعد به عضویت منشور در می­آیند. آیا توافقات آنها قبل از عضویت در زمان بعد از عضویت تحت تاثیر عضویت شان قرار می­گیرد؟

پاسخ: بستگی دارد که توافق آنها چگونه باشد. براي مثال اسلواکی و سوئیس با هم قراردادی برای سرمایه­گذاری سوئیس در اسلواکی داشتند که پس از عضویت اسلواکی در اتحادیه اروپا از اسلواکی خواستند که قرارداد قبلی را باطل و قرارداد جدیدی در چارچوب قوانین و مقررات اتحادیه اروپا منعقد کند. اسلواکی نپذیرفت و موضوع را در دادگاه مطرح کرد که رای دادگاه به نفع اسلواکی صادر شد تا قرارداد را با همان شرایط قبل از عضویت در اتحادیه اروپا ادامه دهد.

·         سوال: چرا در منشور موضوع آب و زغال سنگ مطرح نشده است؟

پاسخ : آب و زغال سنگ هر جا که مربوط به تولید انرژی هستند مطرح می­باشند. اما در خصوص آب آنجا که به کشاورزی و محیط زیست و غیره مرتبط می­شود در منشور موضوعی مطرح نیست.

·         سئوالات دیگری در باره راندمان مصرف انرژی، تامین امنیت عرضه و تقاضا منابع انرژی، مقرراتسازمان تجارت جهاني (WTO) و ... مطرح شد. پاسخ دبيرکل و همکاران ايشان این بود که بطور کلی منشور در تمام زمينه­هاي مرتبط با انرژي از تولید گرفته تا مصرف مقررات دارد ولی هنوز در این رابطه بررسی و مطالعه ادامه دارد. در باره تامین امنیت عرضه و تقاضا هم منشور موضوعاتی را در برمی­گیرد. اما درصورت بروز جنگ از منشور کاری ساخته نیست. کما اینکه در باره جنگ روسیه و اوکراین و جدايی کریمه از اوکراین منشور کارآئی لازم را نداشت.

·         در باره WTO اعضاء منشور باید مقررات WTO را هم رعایت کنند و چنانچه عضوی از منشور عضو WTO نباشد و موضوعی پیش بیاید آن وقت دبیرکل منشور هیئتی را مامور بررسی و ارائه راهکار لازم خواهد کرد.

·         نهایتا" در پاسخ این سئوال که آیا  منشور برای اعضاء الزام آور است ؟ دبیرکل منشور و همکاران پاسخ دادند: بله.

 

 

                                                           

 

 

 


   مقالات
   پیگیری مقالات
کد مقاله :  
 
کد رهگیری :

 
حاميان علمي


::  کلیه حقوق محفوظ و متعلق به دوازدهمین همایش بین المللی انرژی می باشد  ::

Copyright © 2017 , All rights reserved.
Website: www.irannec.com ::: Email: info@irannec.com